Felietony

źródło: M.ZIENKIEWICZ

Meandry rewolucji

BOGUSŁAW CHRABOTA

Jakie będą następne formy rewolucji? Czy wkurzony tłum wznieci bunt wokół Facebooka? Albo odwrotnie – wściekły na portale społecznościowe zacznie niszczyć serwery?


Bardzo mylił się Karol Marks, próbując racjonalizować historię. Nie mam zresztą nic przeciw takim próbom. Od niepamiętnych czasów ludzie usiłują zapanować nad historią, tak jak nauczyli się panować nad przyrodą. Zrozumieć jej prawidła, pojąć przyczyny to umieć ją kształtować, a co jeszcze ważniejsze – zapobiegać jej skutkom. Niestety, wszystkie historiozofie są fałszywe. Pomagają w zrozumieniu jednokrotnego zjawiska czy konkretnej epoki, ale przenoszone w przeszłość lub przyszłość gubią swój uniwersalizm i stają się nieprzydatne.

Klasycznym przykładem jest myśl jednego z moich ulubieńców, XIV-wiecznego historiozofa arabskiego Ibn Chalduna, który podstawowy konflikt społeczny wiedział w konkurencji między społecznościami osiadłymi i koczownikami. Zdaniem Ibn Chalduna ci pierwsi szybko ulegają degeneracji, gubią więzi społeczne oraz tradycję i w końcu przegrywają z bardziej solidarnymi i mocniejszymi duchowo nomadami. Mając za sobą historię islamskich podbojów i wyprawy Mongołów, mógł swoje tezy poddawać łatwej weryfikacji, ale okazały się one kompletnie nieprzydatne do analizy europejskich procesów rewolucyjnych od późnego średniowiecza do XIX wieku. Na tej samej zasadzie myśl Karola Marksa kompletnie nie pasuje do analizy wieków średnich czy podbojów dokonywanych przez kalifów. Co więcej, jest równie nieprzydatna do analizy rosyjskiej rewolucji z 1917 r., chyba że w dialektycznej (czyli poprawionej) interpretacji Lenina. Na pocieszenie powiem, że do zrozumienia upadku ZSRR i jego strefy wpływów zarówno Ibn Chaldun, jak i Karol Marks przydają się jak piąte koło u wozu.

Aktualne wydanie Uważam Rze dostępne na www.ekiosk.pl.

Wstępniak

Paweł Łepkowski

Dwa oblicza marszałka

ZAMÓW UWAŻAM RZE

Aktualne wydanie Uważam Rze dostępne na www.ekiosk.pl.

Tym żył świat

Felietony

BOGUSŁAW CHRABOTA

Meandry rewolucji

Jakie będą następne formy rewolucji? Czy wkurzony tłum wznieci bunt wokół Facebooka? Albo odwrotnie – wściekły na portale społecznościowe zacznie niszczyć serwery?

Paweł Łepkowski

Dwa oblicza marszałka